Những ngày qua, thông tin Bộ Giao thông Vận tải có ý định tăng phí đối với 37 dự án BOT trên cả nước đã gây nên những xôn xao trong dư luận.
Trong số 37 dự án BOT đề xuất tăng phí có 25 dự án doanh thu thực tế giảm so với phương án tài chính trong hợp đồng BOT. Bộ Giao thông vận tải cảnh báo nếu không có giải pháp đồng bộ, kịp thời “giải cứu” thì 25 dự án sẽ bị vỡ phương án tài chính, doanh nghiệp dự án phá sản, các khoản vay nghìn tỷ từ ngân hàng để đầu tư công trình BOT trở thành nợ xấu.
Theo đó, Bộ Giao thông Vận tải đưa ra 2 phương án tăng phí. Một là tăng ngay trong năm 2019 đối với các dự án bị sụt giảm doanh thu lớn. Hai là tăng sau năm 2022 nhưng với phương án này sẽ có 9 dự án vỡ phương án tài chính, nhà nước phải hỗ trợ 3.000 tỷ đồng.
Về vấn đề này, GSTS Từ Sỹ Sùa, Khoa Vận tải – kinh tế, Đại học Giao thông vận tải cho rằng cũng như các mặt hàng có tăng, có giảm, tôi cho điều đó là bình thường. Tuy nhiên việc tăng phí đối với dự án BOT cần các yếu tố công khai, minh bạch và có lộ trình.
“Tôi cho rằng, về mặt thời điểm, chúng ta không nên tăng phí BOT vào thời điểm này. Chuyện tăng phí phải có khoảng đệm, có lộ trình thích hợp để giải thích, thuyết phục người dân, làm sao để người dân thấy rõ rằng chuyện tăng giảm phí là bình thường. Còn tăng bao nhiêu % thì phải có cơ sở thuyết phục, để dân phục, người ta chi đồng tiền ra cảm thấy được công khai, minh bạch”, ông Sùa nói.
Theo quan điểm của ông Sùa, bất kỳ dự án nào cũng phải xác định tính khả thi về kinh tế, tức là có hiệu quả không, với các dự án BOT đó là thời gian thu phí bao lâu, mức thu thế nào… Ở Việt Nam, lúc bắt đầu dự án chưa thấy vấn đề gì nhưng trong lúc triển khai dự án lại có điều không hay là điều chỉnh: điều chỉnh thời gian, điều chỉnh mức thu…
“Vấn đề này không chỉ Bộ Giao thông Vận tải mà cần có sự tham gia của Bộ Tài chính, các bộ ngành có liên quan, làm sao đảm bảo hài hòa lợi ích 3 bên: chủ đầu tư, người sử dụng và nhà nước. Đây được gọi là điểm cân bằng. Điểm cân bằng đó là người mua dịch vụ cảm thấy chấp nhận được. Chủ đầu tư cảm thấy có thể thu hồi vốn. Và nhà nước có thể khống chế được chuyện thu phí, thu thuế, an ninh trật tự”, ông Sùa khẳng định.
Trước lo ngại là nếu các dự án BOT không được tăng phí dẫn đến vỡ phương án tài chính thì các khoản vay tại ngân hàng sẽ biến thành nợ xấu. Và về tổng thể, điều này sẽ có ảnh hưởng đến việc kêu gọi nhà đầu tư tham gia các dự án đối tác công tư, ông Sùa cho rằng, bất kỳ dự án nào cũng có rủi ro, như về tỷ giá, về pháp luật, về điều kiện tự nhiên.
“Ta không nên lo ngại dự án này đổ bể thì ảnh hưởng đến dự án kia. Dự án có cái rủi ro cao, có cái rủi ro thấp, ta phải tính đến xu hướng chung chứ một dự án cụ thể không nói lên được thực tế”, ông Sùa khẳng định.